Türkiye’nin ilk nanoteknoloji konferanslarından biri olan NanoTR’nin altıncısı bu sene İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nde yapılacak.(http://nanotr6.iyte.edu.tr/) Bu yazımda geride kalan beş konferansın kısa bir değerlendirmesini yapacağım.

Etkinlik düzenlemek zor bir iş: yerin ayarlanması, bildirilerin incelenmesi, konuşmacıların seçilmesi vs. Bir etkinliği beş yıl üst üste düzenlemek ayrıca zor bir iş. O yüzden NanoTR konferanslarının hazırlanmasında görev almış herkese buradan teşekkür ediyorum, eminim çok çalışmışsınızdır. Fakat bence NanoTR konferanslarını çok daha etkili hale getirmeliyiz.

Öncelikle sitelerden başlayalım. Etkinliklerin sitesi her sene yapılan üniversitenin alan adını içeriyor. Mesela 4. NanoTR İTÜ’de idi, sitesi (http://www.nanotr4.itu.edu.tr/). Konferansın öncelikle ana bir sitesi olması lazım ki, konferansla ilgili tüm bilgilere ulaşmak kolay olsun. Bir örnek vermek gerekirse her yıl Avrupa’nın bir şehrinde olan Nanotech Europe konferansının bir ana bir sitesi var (http://www.nanotech.net/), sitenin içinde geçmiş yıllara ait bilgilere, hatta çoğu sunuma, ulaşmak mümkün. Tek bir site olunca, bu konferansla ilgili tüm haberleri de takip etmek mümkün oluyor. NanoTR konferanslarında böyle bir imkan yok. Siteden siteye dolaşmamız gerekiyor.

Ana bir site yapıldıktan sonra sitenin içeriği zenginleştirilmeli. NanoTR konferanslarının sitesinin içeriği hep aynı: konferans ücreti, konferans yeri, bildiri gönderme ekranı vs. Hepsi de konferans başlamadan önce işe yarayacak şeyler. Konferanstan sonra sitede herhangi bir değişiklik yapılmıyor. İnceleyebildiğim kadarı ile  sadece NanoTR 3′ün sitesine fotoğraflar eklenmiş (http://www.fen.bilkent.edu.tr/~nano-tr/index.html), NanoTR 4′ün ve 5’in giriş sayfasını gören birisi konferans daha yapılmamış zannedebilir, zira cümlelerde hep gelecek zaman kullanılmış.

Peki nasıl olmalı bir konferans sitesi?

Rusya 2 yıldır Rusnanoforum adlı bir etkinlik düzenliyor. Etknliğin ana amacı Rusya’daki nanoteknoloji çalışmalarını yurtdışına duyurmak. Etkinlik nanoteknoloji ile ilgili tüm yabancı sitelerde duyuruluyor, yabancı katılımcı listesi NanoTR’ye gore bir hayli fazla. Etkinlik yapılırken nanoteknoloji Rusya’nın gündemine oturuyor, birçok kişi Rusya’nın nanoteknolojideki yeri üzerine kafa yoruyor, yazı yazıyor. Konferanstaki paneller sadece fen bilimleri ve mühendislik üzerine değil.

NanoTR konferansı ne yazık ki Türkiye’de nanoteknolojiyi gündeme getirmiyor, bildiri temaları hep fizik, kimya, elektronik ekseninde; Türkiye’nin nanoteknoloji politikası, uluslararası işbirlikleri, nanoteknolojinin denetimi gibi, en az diğer konular kadar önemli konular, maalesef hiç konuşulmuyor.

En önemlisi, konferans canlı yayınlanıyor, hem de iki dilde – Rusça ve İngilizce! Konferanstan sonra videolar konferansın sitesinden izlenebiliyor. (http://rusnanotech09.rusnanoforum.ru/Post.aspx/Show/19706) Dikkatinizi çekerim, geçen sene bu konferansın ikincisi yapıldı. NanoTR’nin 6 yılda geldiği yeri görünce, çok da başarılı olduğumuz söylenemez.

NanoTR konferansında ne olup bittiğini katılımcılar dışında kimse bilmiyor, ne videolar yayınlanıyor, ne sunumlar siteye konuluyor, ne konferans kitapçığı sonradan elde edilebiliyor. “5 yıl önce NanoTR konferansları ile neler hedefleniyordu, neler başarıldı, neler başarılamadı, gelecek planları neler?” gibi soruların cevaplarını üzerine kafa yormak için, konferansla ilgili bilgilerin paylaşılması zaruri.

Fikirleri paylaşmadıkça, yeni fikirlerin oluşması zor. NanoTR bir an önce kendini tamamen yenilemeli.

İlgili yazılar

• NanoTR Bu Sene Anadolu Üniversitesi’nde
• Bir Araştırma Merkezi de Zirve Üniversitesi’nde
• Fatih Üniversitesi’nde Biyonano Araştırma Merkezi Kuruluyor
• SUNUM Yönetmeliği Yayınlandı
• YTÜ Nanoteknoloji’10 Davutpaşa Ayağı 20 Mayıs’ta

Bir de Gartner’ın “Hype cycle” kavramı var. Gartner’a göre teknolojiler şu 5 aşamadan geçer: teknoloji tetiklemesi, şişirilmiş beklentiler zirvesi, hayal kırıklığı çukuru, aydınlanma yokuşu, verimlilik platosu.

Nanoteknolojinin gelişimi de böyle olacak. Spinverse’dan Pekka Koponen’e göre nanoteknoloji şu anda hayal kırıklığı çukurundan çıkmak üzere. 90′ların başından beri nanoteknoloji şişirilip duruldu, şu an beklentiler azalmış durumda. “Yoksa nanoteknoloji bir uydurma mı? Her şey yalan mı?” soruları akıllara gelmeye başladı. Nanoteknoloji eskisi kadar insanları heyecanlandırmıyor. Google’da nanoteknoloji kelimesinin aranma miktarı da bu tezi doğruluyor.

Nanoteknolojinin asıl etkisini 2010′dan itibaren görmeye başlayacağız. Geçtiğimiz 10 yılda birçok ülke altyapılarını inşa etti, elemanlarını yetiştirdi, patentlerini aldı, küçük şirketlerini kurdu. Artık harekete geçme vakti geldi çattı. 2020′lere kadar birçok yeni ürün haberi duyacağız, bu ürünler sayesinde hayat tarzımız değişecek. Yeni fırsatlar, tehditler oluşacak. Dünya markası olacak yeni “garaj hikayeleri” bizleri bekliyor. 2010′larda bir zamanlar büyük olan şirketlerin yok olmasına şahit olacağız. Her devrimden sonra olduğu gibi.

Ülkemizdeki atılan adımların ne kadar verimli olduğunu da önümüzdeki dönemde göreceğiz. Dünyada ciddi değişimler yaşandıkça, ülkemizde de nano ile ilgili her haberin, girişimin, araştırmanın pohpohlanması dönemi bitecek. Türkiye’nin nanoteknoloji politikasını eleştirenlerin sayısı artacak ve bu eleştiriler sonunda politikalarımız yeniden şekillenecek, nanoteknoloji gerçekten gündeme oturacak.

Kısacası, zevkli yıllar bizi bekliyor. Yolculuğa hoşgeldiniz!

Kaynak: 1 , 2 , 3

İlgili yazılar

• 3. Nanoteknoloji Günü’nden Canlı Yayın
• İngiltere’nin 2009-2012 Nanoteknoloji Stratejisi
• AB İle Fikirlerinizi Paylaşmak İçin Son 10 Gün
• 10 Yıl Önce ABD Başkanı’na Yazılan Mektup
• Ders Kitabında Nanoteknoloji

Şimdi benim bu politika ile bazı çekincelerim var. YÖK’teki yetkililer de bu yazacaklarımı düşünebilecek insanlardır, fakat ben gene de kayda geçmesi açısından düşüncelerimi paylaşmak istiyorum.

1 – Ortada bir plan yok. Haberde üniversitelerin bir plan çerçevesinde hareket edeceklerini anlamak güç. Destek verilecek üniversitelerden kesinlikle yıllara göre somut hedeflerin (hangi araştırma konularında, hangi yıllarda neler yapılacağı, ve kesinlikle önümüzdeki 5-10 yıl içerisinde kaç tane bilimsel şirket kurulacağı vs.) belirtildiği yol haritalarının oluşturulması gerek. Aksi takdirde her mükemmeliyet merkezi kendi kafasına göre hareket edecek, elimizdeki kaynaklar olabileceğinden daha az verimle kullanılacak, ve ortaya birkaç makale ve mezun olan öğrenciler dışında pek bir şey konmayacaktır. Günümüz bilimsel dünyasında ne yazık ki makale sayısı tek başına hiçbir ifade etmiyor. Artık herkes bilimsel makale yayınlıyor, herkes bilimsel şirket kurma peşinde. Ve bir de bu yol haritaları her sene yeniden yazılmalıdır ve bir önceki yıl belirlenen hedeflerin ne kadarına ulaşıldığı, ulaşılamayan hedeflere neden ulaşılamadığı, o sene boyunca dünya çapındaki araştırma sonuçları ışığında araştırma hedeflerine yenilerinin eklenip eklenmeyeceği vs. gibi konular bu yeni yol haritasında yer almalıdır.

2 – Haberde Singapur’da bir araştırma merkezinin dünyadan gelen virüs örneklerinin dört günde gen haritası nı çıkardığından bahsedilmiş. Sayın Özcan’ın yurtdışındaki üniversiteleri ziyaret edip, yaptıkları hakkında bilgi toplaması güzel. Fakat eğer sayın Özcan’ın Singapur’a gitmeden önce bu ülkede yapılan bilimsel çalışmalar hakında bir bilgisi yoktu ise, bu çok kötü bir durum. Bir önceki maddede belirttiğim, üniversitelerin oluşturacağı yol haritalarının gerçekten faydalı birer yol haritası olduğunu YÖK’ün denetlemesi lazım. Bunun için de YÖK, bilimsel dünyayı çok yakından takip etmelidir. Üniversitelerimizi YÖK koordine etmelidir, onlara yol göstermeli, araştımalarını eleştirmelidir. “Bizde para var, sizde de adam. Alın parayı, yapın Ar-Ge’yi” politikası hiçbir işe yaramayacaktır. Nasıl bugünlerde dış politakadaki gelişmeleri saat saat takip edip, yoğun bir diplomasi trafiği oluşturuyorsak; aynı şekilde saat saat bilimsel araştırmalar takip edilmeli, yurtdışına ziyaretler yapılıp bilgi toplanmalı, işbirlikleri teşvik edilmeli, ülkemizdeki araştırmaların reklamı yapılmalıdır.

3 – Yurtdşından getirtilecek bilim adamları, yol haritalarında belirlenecek olan alanlarda faydalı olması beklenen kişilerden seçilmelidir. Bu alanda çalışan tüm bilim adamları gözden geçirilmelidir. Gelen bilim adamı kendisinden beklenenleri baştan bilmelidir. Açılacak olan mükemmeliyet merkezleri, bilim adamlarının içinde istediğini yapmasına izin verildiği bir yer haline getirilmemeli. Ta yurtdışından büyük zorluklarla geldiğini düşündüğümüz bu hocalarımız takdir edilmeli, fakat gerektiğinde de sertçe eleştirilmelidir.

Şimdilik aklıma gelenler bunlar. İlerleyen günlerde yeni fikirler gelirse, eklerim.

Kaynak: 1 , 2

İlgili yazılar

• Bir Araştırma Merkezi de Zirve Üniversitesi’nde
• Fatih Üniversitesi’nde Biyonano Araştırma Merkezi Kuruluyor
• SUNUM Yönetmeliği Yayınlandı
• YTÜ Nanoteknoloji’10 Davutpaşa Ayağı 20 Mayıs’ta
• Nanoteknoloji Öğrenci Platformu Kuruluyor

Günümüzde kaynak bulmak gerçekten önemli bir yetenek. Bilginin giderek artan bir hızda arttığı, bilmem kaç ayda bir bilgilerin tamamen yenilendiği, neredeyse tüm bilgilere bir tık kadar uzakta olduğumuz günümüzde, gerekli bilgiyi bulabilmek çok önemli.

Araştırma yapmak zahmetlidir

Eğer İngilizce bilmiyorsanız işiniz zor. Makalelerin çoğu İngilizce yazılıyor, Türkçesini çevirmekle de kimse uğraşmıyor, çeviri yazılımları da maalesef istenen kalitede değil, Türkçe araştırma makalesi çok az yayınlanıyor. Tüm bu sebelerden ötürü bulacağınız Türkçe kaynaklar büyük ihtimalle eski bilgiler ışığından yazılmış olacaklar. Adamakıllı bir araştırma yamak istiyorsanız kesinlikle İngilizce makalelere bakmalısınız.

İngilizce biliyorsanız ne yapmalısınız? Bilimsel makaleleri indeksleyip bize sunan bibliyografya sitelerini sık kullanılanlarınıza ekleyip, sık sık ziyaret edeceksiniz. Nedir bu siteler? Mesela, Sciencedirect, Google Akademik, Pubmed, Web of Science. Daha detaylı bir listeye Wikipedia’dan ulaşabilirsiniz.

Ben en çok Sciencedirect ve Google Akademik’i kullanıyorum. Tez yazan birisi iseniz, büyük ihtimalle okuduğunuz üniversite birçok bilimsel veritabanına üyedir, böylece yukarıda bahsedilen sitelerdeki makalelerin tam metnine rahatlıkla ulaşabilirsiniz. Eğer ulaşma imkanınız yoksa, iletişime geçin yardımcı olmaya çalışırım.

Yukarıda bahsedilen veritabanlarından birine girdikten sonra araştırma konusunu arama kutusuna yazınca karşınıza bir sürü makale çıkacak. Örnek, Sciencedirect’de “production of carbon nanotubes” araması:

Gördüğünüz gibi karşımıza 9152 makale çıkıyor, çıkma yılına göre, makale ismine göre sonuçları filtrelemek mümkün. Şimdi yapmamız gereken, ilgimizi çeken ve işimize yarayacağını düşündüğümüz bir makale bulmak. Makalelerin özet kısmını okuyup, anahtar kelimelerine bakıp eleme işlemini hızlandırabilirsiniz. Ondan sonra o makalenin kaynak gösterdiği makalelere, oradan da onların kaynak makalelerine bakarak araştırdığımız bir konuda bayağı geniş bir arşiv elde edebilirsiniz.

Makale dışında kaynak bulmak istiyorsanız, Google’da şöyle bir aramak faydalı olabilir. Bu arama size içinde “production of carbon nanotubes” geçen PDF belgelerinin listesini çıkartacaktır. Google’da da farklı fonksiyonlar kullanarak sonuçlarda filtreleme yapılabilir.

Gördüğünüz gibi kaynağa ulaşmak çok zor değil, asıl önemli bulduğunuz makaleleri okuyup, anlamak.

İngilizce bilmeyenler ne yapabilir?

Öncelikle konu başlığınızı Google’da aratın ve tüm Türkçe yazıları bulun. Çok fazla olmayacaktır zaten.

YÖK’ün tez bankası yardımcı olabilir: http://tez2.yok.gov.tr/

Yök Tez Bankası’nda “karbon nanotüp üretimi” araması sonucu

Ulakbim’in Ulusal Veritabanlarına bakılabilir: http://www.ulakbim.gov.tr/cabim/vt/uvt/

Ulakbim Ulusal Veritabanında “karbon nanotüp” araması sonucu

Umarım yardımcı olmuşumdur. Herkese iyi araştırmalar, inşaallah tezinizi, ödevinizi, projenizi başarı ile bitiririsiniz.

Tabi ki bu liste tam değil. Sizlerin katkısı ile daha kapsamlı bir hale gelecektir. Siz araştırmalarınızda nasıl bir yöntem izlediniz? Özellikle Türkçe kaynak konusunda tavsiyelerinizi bekliyorum.

Resim kaynak: 1

Rastgele bir yazı

• NanoTürkiye Artık Wordpress’te
• 2008′in En Önemli 10 Nanoteknoloji Patenti
• UNAM’ın sitesi yenilendi
• Nanoteknoloji Savaşta(!)
• Rosnano 5 Farklı Yatırım Çeşidi Açıkladı

Hemen bir örneğe bakalım: 1999, 2004 yıllarında nanomalzemelerin güvenliği ile rapor yayınlayan İngiltere’de değişen bir şey yok. 1999 yılında yapılması gereken şeyler listesi ile 2004 yılında yayınlanan rapordaki liste aynı. İngiltere’de hâlâ nanomalzeme risklerini araştıran bir merkez kurulmamış. İngiltere bu konu ile ilgili yeni bir strateji belirliyormuş, rapor Şubat 2010′da yayınlanacak. Bakalım o raporda da aynı şeyleri mi okuyacağız?

Ağustos ayında bu konu ile ilgili önemli bir makale yayınlandı. Çin’de bir fabrikada çalışan 7 tane kadın akciğerlerinden rahatsız olmuşlar, 2′si ilerleyen günlerde vefat etmiş. Akciğer sıvılarında nanoparçacık olduğunu bulan araştırmacılar, bununla ilgili bir makale yazmışlar. Ölümler medyada da yankı bulmuş ve ölüm sebebi olarak nanoparçacıklar gösterilmiş.  Böylece ilk defa nanoteknoloji ve ölüm yanyana zikredilmiş oldu.

Burada meseleye biraz açıklık getirmek gerekiyor. Araştırma makalesini detaylı bir şekilde okuyanlar, araştırmacıların nanoparçacıkların ölüme sebebiyet verdiğini ispat etmediklerini görebilirler. Kadınların akciğerlerinde bulunan nanoparçacıkların hangi malzemeye ait olduğunu, iş yerinde bulunan nanoparçacıklarla aynı olup olmadığı bilinmiyor. Araştırma değersiz değil tabi ki, kamuoyunun ilgisini kısa sürede olsa nanoteknolojinin güvenliği üzerine çekmeyi başardı, nanoparçacıkların %100 zararsız olmadığını, zararlı olabileceklerini bir kez daha gösterdi vs. Görünen o ki, bu olay bile insanları harekete geçirmedi. 1.5 ay içinde konu ile ilgili yeni bir gelişmeye rastlamadım.

Peki neden böyle?

Anthony Seaton’a (tıp bilim adamı, İngiltere’de 2004′te yayınlanan raporun yazarlarından) göre tıp araştırmalarına yatırım yapan birisinin kafası ile düşündüğünüz zaman nanoparçacık zararlarını keşfetme meselesi, pandemi oluşturabilecek hastalıkların araştırılması, iklim değişikliği, toplumun yaşlanması, beyin hastalıkları, aşı geliştirilmesi, hava kirliliği, alkolle mücadele vs. gibi konuların yanında çok küçük kalıyor. Daha zararları kesin ortaya konmuş olmayan, müzdarip sayısı çok az ya da hiç olan bir mesele ile mi uğraşmak daha akıl kârı yoksa; artık zararlarını bildiğimiz, bize zarar vermeye başlayan, iklim değişikliği gibi, ile ilgilenmek mi?

Yatırımcı kafası ile düşündüğünüzde, “Gelecekte birçok yeniliğe sebep olacak, sürekli insan hayatındaki birçok problemi çözecek diye tanıtılan bir teknolojiye dünya çapında birçok şirket yatırım yapıyorsa, ben neden yapmayayım ki?” Benim yatırım yapmamamla değişen bir şey olmayacak, nanoteknoloji zararlı çıkmış olsa bile önceden yatırım yapanlar bu yatırımlarından kat kat kâr elde edecek.”

Sonuçta görünen o ki, nanoteknoloji güvenlik kriterleri ön plana çıkartılarak gelişmeyecek. İş adamları sağlık, çevre etkilerini hiç düşünmeden – ya da düşünüyor gibi gözüküp – ürünlerini bir an önce piyasaya sürüp, kâr etmeye bakacak.

Kaynak: 1 , 2

İlgili yazılar

• Nanotech 2009′un Ardından Kısa Notlar
• Rosnano’nun Son Aylarda Yaptığı Ortaklıklar
• İngiltere’nin 2009-2012 Nanoteknoloji Stratejisi
• Rusya’da Son Haftalarda Olan Gelişmeler
• AKM İle Hem Üretim Hem Kontrol