MIT tarafından yayınlanan Technology Review dergisi 2009′un en önemli 10 teknolojisini seçmiş. Bu yazımda, bu teknolojilerden bahsedeceğim. Yazının tamamını okumak istemeyip, sadece teknoloji isimlerini görmek isteyenler için işte liste:

• Akıllı Sanal Operatörler

• 100 $’a Genom

• Yarış Pisti Hafızası (Racetrack Memory)

• Biyolojik Makineler

• Kağıt Üzerinde Teşhis

• Sıvı Pil

• Dolaşan Dalga Reaktörü (Traveling Wave Reactor)

• Nanopiezoelektronik

• HashCache

• Yazılım Tanımlı Ağ

Şimdi de her teknoloji ile ilgili kısaca bilgi vermeye çalışacağım.

1- Akıllı sanal operatörler
İnternette daha fazla zaman harcadıkça, daha fazla sitede geziyoruz, daha fazla form dolduruyoruz, bir bağlantıdan diğerine gidiyoruz. Bu işlemler bazen kafa karıştırıcı olabiliyor. Formları yanlış dolduruyoruz, aradığımız konu ile ilgili yazıya ulaşamıyoruz vs. Bu sorunlara çözüm olarak sanal operatörler geliştiriliyor. Size özel bir asistan. Sizin ne istediğinizi anlayabilen ve bu istediklerinizi internetten bulup, sizin istediğiniz vakitte önünüze getiren bir yardımcı. Siz kullandıkça, kendini geliştiren bir robot. 5 yıla kadar herkesin bir sanal operatörünün olması bekleniyor. Technology Review bu konuda Siri adlı şirketle röportaj yapmış. Türkiye’de bu konuda çalışan benim bildiğim Botégo var. Blogumda da Botégo alt yapısını kullanan bir sanal operatör var. Soru sormak istiyorsanız buyurun.

2- 100 $’a genom
Hastalıkların teşhisi, kişiye özel ilaçlar gibi uygulamaların hayatımıza girmesi için gen haritamızın ortaya çıkarılması lâzım. Günümüzde bu işlemi yapmak geçmişe göre çok ucuzladı, 23andMe mesela 399$’a gen haritanızı ortaya çıkarıyor. BioNanomatrix adlı bir şirketin amacı nanoçipler kullanarak gen haritasını çıkartmanın fiyatını 100 $’a düşürmek. BioNanomatrix prototip bir nanoçip üretmiş. Bu çipin içine DNA bırakıldığı zaman, DNA parçaları çok küçük kanalların içine girip düzleşiyor, böylece birçok DNA parçası aynı anda kolayca analiz ediliyor. Günümüzde DNA’lar daha küçük parçalara ayırılıp, analiz edilip, tekrar birleştirilmeye çalışıldığı için fiyat artıyor.

_{Prototip nanoçipin önü}

_{Prototip nanoçipin arkası}

_{DNA’lar analiz edilirken}

3- Yarış Pisti Hafızası
IBM’de geliştirilen bu hafıza çeşidinin sabit disklerin ve flaş disklerin yerini alması bekleniyor. Hafıza metodunun çalışması şöyle:  U şeklinde bir nanotel var. Nanotel farklı manyetik kutuplaşmaya sahip birçok küçük bölgeye ayırılmış. Bu bölgeler arasındaki sınırlar 1 ve 0′ları temsil ediyor. Nanotelden belli bir spine (elektronların kendi etraflarındaki dönme yönü) sahip bir akım geçirildiği zaman, bölgeler hareket ediyor ve U’nun tabanında bulunan bir okuyucu ile veri okunuyor. Diske yazma ise nanoteldeki parçaların manyetik kutuplarını değiştirerek gerçekleşiyor. Bölgeler hareket ettiği için metodun adı yarış pisti. Metodun en çarpıcı yönü, günümüzde kullanılan hafızalar gibi 2 boyutlu değil, 3 boyutlu olması. Nanotel silikon yongaya dik yerleştirileceği için, aynı alanda daha fazla depolama şansı elde ediliyor. Şu ana kadar tel boyunca 6 bit hareket ettirilebilmiş. Bu sayı 100′e ulaşırsa, yarış pisti hafızası sabit disklerle rekabet eder hale gelecek. Yakın zamanda bu terimi çok duyacağız gibi.

_{Yarış hafızası şeması. (Büyütmek için üstüne tıklayın)}

4- Biyolojik Makineler
Kaliforniya Üniversitesi araştırmacıları böceklerin içine mekanik parçalar yerleştirerek, uçuşlarını kontrol etmeyi başarmış. Böceklerin kafalarına yerleştirilen mikroişlemcilerle böceklerin uçuşları başlatılıp durdurulabiliyor, sağa veya sola dönmeleri, yukarı veya aşağı uçmaları kablosuz bir şekilde sağlanıyor. Mikroişlemci böceğe yumurtadan çıkmadan önce konulursa, böcek büyüdüğü zaman işlemci gözükmüyor. Böceği bu hale getirmekte kullanılan aletlerin maliyeti 5 $. Şuradan bu hareketleri izleyebilirsiniz. Bu teknolojinin neler getirebileceğini sizin hayalinize bırakıyorum.

_{Kafasına çip yerleştirilmiş böcek}

5- Kağıt Üzerinde Teşhis
Doktor eksiği olan ülkelerde teşhis problemini çözmek için geliştirilmiş bir uygulama. Bu bölgelerde ucuz, hafif, fonksiyonel, kullanılması kolay teşhis mekanizmalarına ihtiyaç var. Harvard Üniversitesi’nden George Whitesides kağıttan böyle bir sistem geliştirmeyi hedeflemiş. Sistemin işleyişi şöyle. Analiz edilecek sıvı kağıdın üstüne dökülüyor, sıvı kağıt üzerindeki kanallardan geçip test bölgesine birikiyor. Testi yapan kişi, kağıdın resmini cep telefonu ile çekip, doktora gönderiyor. Doktor incelemeleri yaptıktan sonra, cep telefonu üzerinden testi yapan kişiye neler yapması gerektiğini anlatıyor.

_{Örnek bir kağıt üzerinde teşhis sonucu}

6- Sıvı Pil
Güneş ışınlarından enerji elde eden sistemlerin bir eksiği de güneşsiz havalarda veya gece enerji üretememesi. Bu problemi gündüz üretilen enerjiyi depolayacak çok güçlü pillerle çözmeyi hedefleyen MIT’den Donald Sadoway, sıvı bir pil üretmiş. Bu pilde elektrotlar eritilmiş metal, elektrolitler ise tuz. Kabın dibine antimon, üstüne elektolit olarak sodyum sülfit, onun üstüne de magnezyum koyulmuş. Yoğunluk farkından dolayı malzemeler hep bu sırayı koruyor. Pil doldurulurken tuzdaki magnezyum ve antimon çökeliyor, elektrolit büyüyor. Pil kullanılırken bu işlemin tersi gerçekleşiyor. Sıvı pilin günümüzdeki katı pillere göre avantajı, aşınmanın pek olmaması. Pilin laboratuvar çalışmaları bitmiş, şimdi de sistemin eksiklikleri bulunmaya çalışılıyor.

_{Mavi ve sarı kısımlar elektrot, yeşil kısım elektrolit. Elektrotların boyu şarj edilirken değişiyor.}

7- Dolaşan Dalga Reaktörü (Traveling Wave Reactor)
Uranyum zenginleştirmesi nükleer santrallerdeki en külfetli ve pahalı işlemlerden. Intellectual Ventures tarafından patentlenen ve geliştirilen bir reaktörde, 60 yıl boyunca 1 kere zenginleştirme yapmak yetiyor. Reaktör çok az U-235′le dolduruluyor, reaktörün geri kalanı nükleer santrallerde oluşan bir atık olan U-238 ile dolduruluyor. Reaktör U-238′i Plütonyum-239′a çevirip kullanıyor. Aynı işlemi normal reaktörlerde yapmak pahalı olduğundan, günümüzde bu tip reaktör kullanımı yok. Reaktörün 2020′de çıkması bekleniyor.

_{Reaktörün içini gösteren şema. Görüldüğü üzere yakıtın çoğu bir atık olan U-238′den elde ediliyor.}

8- Nanopiezoelektronik
Piezoelektronik tellerin şekillerinde değişiklik yapıldığı zaman elektrik ürettiğini biliyoruz. Bu telleri nanoboyuta indirdiğimiz zaman ise küçük kuvvetler sayesinde elektrik üretilebiliyor. Küçük kuvvetlere örnek olarak kalp atışı, parmak hareketi ve nefes almayı verebiliriz. Nanoboyuttaki çinko oksitlerin piezoelektronik özellikler gösterdiğini 2005 yılında ilk defa Zhong Lin Wang göstermiş. Bu konu ile ilgili daha fazla bilgi için geçenlerde yazdığım “Hamsterla Elektrik Üretimi” başlıklı haberi okuyabilirsiniz. Lin Wang şimdi de nanoboyuttaki piezoelektronik pillerden devre yapmayı hedefliyor. Amaç kendi enerjisini kendi üreten makineler geliştirmek.

9- HashCache
Hızlı interneti olmayan bölgeler için geliştirilen bu teknoloji sayesinde, internette görüntülediğiniz içerikler bir sabit diske kaydediliyor. Belli aralıklarla da içeriğin değişip, değişmediği kontrol ediliyor. Bu kontrol etme olayı, ağı çok az meşgul ediyor. Hesaplamalara göre 1 TB sabit diskte, 3 aylık internet gezintisi saklanabiliyormuş. Peki neden gerek var buna, internet o bölgelerde de yakın zamanda hızlanır diye düşünebilirsiniz. Sorun şu ki, o bölgelere hızlı internet geldiği zaman, ABD’de ve diğer gelişmiler ülkelerde çok daha hızlı bir internet kullanılıyor olacak. Daha vahim problem ise, internetteki uygulamaların dünyadaki en hızlı internete göre geliştirilmesi. Yani bir adım atılmazsa, o bölgeler internetten tam manası ile hiçbir zaman faydalanamayacaklar.

10- Yazılım Tanımlı Ağ
Yıllardan beri bilgisayar mühendisleri ağların hızını, verimliliğini, güvenliğini iyileştirmek istemelerine rağmen bunu tam manası ile başaramadılar. Stanford’da geliştirilen OpenFlow adlı açık kaynak bir standart sayesinde araştırmacılar bir yazılım sayesinde ağı kontrol edebiliyorlar. Mesela videoların e-postaya göre daha öncelikli olduğunu belirten bir kural eklenip, videoların izlerken takılmamasını sağlayabiliyor. Platform bu yılın ortasında 8 üniversitede denenmeye başlanacak.

Bakalım 2009′da bu alanlarda ne gibi gelişmeler olacak.

Kaynak: 1